به گزارش روابط عمومی جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، آیت الله العظمی جعفر سبحانی در پیام تصویری به آیین رونمایی از مجموعه «منظومه فکری آیتالله مکارم شیرازی» که پیش از ظهر امروز در سالن جلسات پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی قم برگزار شد با اشاره به اهمیت بزرگداشت عالمان دینی اظهار داشت: تجلیل از علما سبب میشود نسل جوان به علم و دانش علاقهمند شود و جایگاه علم در جامعه ارتقا یابد.
وی با استناد به آیهای از قرآن کریم مبنی بر رفعت مقام اهل ایمان و دانش، افزود: حتی توصیه قرآن به گشودن جا برای عالمان در مجالس نیز بیانگر عظمت جایگاه علم و عالم است و این رفتارها موجب تقویت منزلت علم در جامعه میشود.
این استاد برجسته حوزه علمیه قم در ادامه با اشاره به زندگی علمی حضرت آیتالله مکارم شیرازی بیان کرد: ایشان متولد سال ۱۳۰۵ شمسی در شیراز است و پس از گذراندن دوران تحصیل در این شهر، در جوانی به حوزه علمیه قم وارد شد و از محضر استادانی همچون آیتالله بروجردی(ره) و آیتالله داماد(ره) بهره بردند. مدتی نیز در نجف اشرف حضور داشتند و از درس آیات عظام حکیم(ره) و خویی(ره) استفاده کرد و پس از بازگشت به قم، تحصیلات فقه و اصول خود را ادامه داد.
آیت الله العظمی سبحانی همچنین به بهرهگیری آیتالله مکارم شیرازی از محضر علامه طباطبایی(ره) در حوزه فلسفه و کلام اشاره کرد و افزود: ایشان حدود پنج سال در درسهای علامه شرکت داشتند و حتی جلد نخست تفسیر المیزان را به دستور ایشان به فارسی ترجمه کردند.
وی با بیان اینکه «نوآوری» از مهمترین ویژگیهای علمی آیتالله مکارم شیرازی است، خاطرنشان کرد: نگارش مجموعهای از مباحث اعتقادی به زبان فارسی و متناسب با نیاز نسل جدید از جمله ابتکارات ایشان بود، زیرا بسیاری از متون موجود یا به زبان عربی بود یا با ادبیات قدیمی نوشته شده بود و برای نسل امروز قابل استفاده نبود.
این استاد برجسته حوزه علمیه قم همچنین تألیف «تفسیر نمونه» را از دیگر اقدامات برجسته آیتالله مکارم شیرازی دانست و افزود: این تفسیر در زمانی تدوین شد که جامعه به تفسیری روان و فارسی برای پاسخگویی به مسائل و نیازهای روز جوانان نیاز داشت و امروز نیز به زبان عربی ترجمه شده و مورد مراجعه پژوهشگران قرار گرفتهاست.
وی همچنین به خدمات حوزوی آیتالله مکارم شیرازی از جمله تأسیس مدارس علمیه و نقشآفرینی در تدوین قانون اساسی جمهوری اسلامی اشاره کرد و ادامه داد: این اقدامات نشاندهنده نگاه آیندهنگر و خدمات ماندگار ایشان در عرصههای علمی و اجتماعی است.
این استاد برجسته حوزه علمیه قم با اشاره به فعالیت های علمی آیتالله مکارم شیرازی اظهار داشت: آثار فراوان علمی ایشان نشان میدهد که به ازای هر سال از عمرشان، اثری علمی از خود برجای گذاشتهاند و این توفیقی الهی است.
آیت الله العظمی سبحانی در پایان از خداوند متعال برای مراجع عظام تقلید و بزرگان حوزه علمیه آرزوی توفیق و سلامت کردند.
مشروح بیانات آیت الله العظمی سبحانی:
بسم الله الرحمن الرحیم
الحمدلله ربّ العالمین، و الصلاة و السلام علی خیر خلقه و آله الطاهرین، و لعنة الله علی أعدائهم أجمعین إلی یوم الدین.
قال الحکیم فی محکم کتابه الکریم:
«یا أَیُّهَا الَّذینَ آمَنُوا إِذا قیلَ لَکُمْ تَفَسَّحُوا فِی الْمَجالِسِ فَافْسَحُوا یَفْسَحِ اللَّهُ لَکُمْ وَ إِذا قیلَ انْشُزُوا فَانْشُزُوا یَرْفَعِ اللَّهُ الَّذینَ آمَنُوا مِنْکُمْ وَ الَّذینَ أُوتُوا الْعِلْمَ دَرَجاتٍ وَ اللَّهُ بِما تَعْمَلُونَ خَبیرٌ».
برای من مایه خوشبختی است که درباره شخصیت علمیِ یک مفسر بزرگ و فقیه عالیقدر سخن بگویم. اصولاً بزرگداشت علما، به هر عنوانی که باشد، دارای منافع فراوانی است. یکی از مهمترین آثار آن، ایجاد علاقه به علم در نسل حاضر است؛ زیرا وقتی جوانان میبینند که نسبت به علما اینگونه تکریم و تقدیر میشود ـ چه در حال حیات و چه پس از رحلت ـ به علم و دانش رغبت پیدا میکنند.
در حقیقت، کسانی که این بزرگداشتها را برگزار میکنند، به نوعی در ترویج علم و مقام عالمان سهیماند. نکتهای که در این آیه مبارکه وجود دارد، آن است که مسئلهای ظاهراً جزئی را مطرح میکند، اما چون مربوط به علم و علماست، اهمیت بسیار بزرگی مییابد.
خداوند میفرماید: اگر در مجلسی نشستهاید و مجلس پر است، اما عالمی وارد میشود و به شما گفته میشود جا باز کنید، «فَافْسَحُوا»؛ جا باز کنید. و اگر گفته شد برخیزید، «فَانْشُزُوا»؛ برخیزید. چرا؟ زیرا «یَرْفَعِ اللَّهُ الَّذینَ آمَنُوا مِنْکُمْ وَ الَّذینَ أُوتُوا الْعِلْمَ دَرَجاتٍ»؛ خداوند اهل ایمان و صاحبان علم را درجاتی بلند میبخشد.
این رفتار شما سبب میشود مقام علم و عالم در جامعه ارتقا یابد. «یرفع الله» در حقیقت پاسخ آن دو فرمان الهی است: جا باز کردن و برخاستن. چراکه نتیجه این رفتار، اعتلای جایگاه علم در جامعه است. موضوعی ظاهراً کوچک است، اما چون درباره علم و علماست، بسیار بزرگ و پراهمیت است.
حضرت آیتالله مکارم شیرازی در سال ۱۳۰۵ شمسی، در ماه بهمن یا اسفند، متولد شدند. دوران کودکی و نوجوانی را در شیراز گذراندند و تحصیلات مقدماتی خود را در مدرسه آقاباباخان آغاز کردند.
ایشان در دوران جوانی، حدود سال ۱۳۲۴ شمسی و در سن تقریباً ۲۴ سالگی، وارد حوزه علمیه قم شدند. شخصیت علمی ایشان در قم عمدتاً در محضر دو استاد بزرگوار شکل گرفت: مرحوم آیتالله داماد در فقه و اصول، و مرحوم آیتالله بروجردی که ایشان نیز در درس فقه ایشان حضور مییافتند. البته از محضر دیگر علما نیز بهره بردند، اما بنیان اصلی علمی ایشان مرهون این دو بزرگوار است.
در سال ۱۳۲۹ شمسی عازم نجف اشرف شدند و حدود دو سال در آن حوزه مقدسه اقامت داشتند. در نجف نیز از درس دو عالم بزرگوار، مرحوم آیتالله حکیم و مرحوم آیتالله خویی، بهرهمند شدند. پس از دو سال، به دلیل شرایط آبوهوایی و دشواری اقامت، به قم بازگشتند و همان مسیر علمی پیشین را ادامه دادند.
اما از نظر فلسفه و کلام، حدود پنج سال در محضر استاد بزرگوار، مرحوم علامه طباطبایی، حضور یافتند و در جلسات «اسفار» شرکت میکردند. افزون بر این، جلد اول تفسیر المیزان را نیز به دستور ایشان به فارسی ترجمه کردند.
آنچه اکنون میخواهم عرض کنم، نکتهای مهم در زندگی ایشان است و آن «ابتکار و نوآوری» است. مواهب الهی بسیارند؛ خداوند فهم و حافظه میدهد، اما آنچه کمتر عطا میشود، روحیه ابتکار و نوآوری است.
خداوند متعال این موهبت را به ایشان عطا فرموده بود. اگر آثار گذشتگان را بررسی کنیم، میبینیم آثاری که صرفاً جنبه تکراری داشتهاند، ماندگاری کمتری یافتهاند؛ اما آنچه مبتکرانه و نوآورانه بوده، ماندگار شده و مسیر تازهای گشوده است.
به یاد دارم در آن زمان، ایشان مجموعهای اعتقادی به زبان فارسی، از «آفریدگار جهان» تا «معاد»، با عنوان «انسان و جهان» نگاشتند. کتابهای عقیدتی موجود غالباً به فارسی قدیم یا عربی بود و برای نسل جدید چندان قابل استفاده نبود. با حفظ احترام نسبت به آن آثار و مؤلفان بزرگوار، باید گفت که پاسخگوی نیاز روز نبودند.
نخستین ابتکار ایشان، نگارش یک دوره کامل عقاید اسلامی به زبان فارسی روان و قابل فهم برای نسل جدید بود؛ اثری که بهسرعت جای خود را در جامعه باز کرد.
از دیگر نشانههای روحیه ابتکاری ایشان، تأسیس مدارس و مراکز علمی است؛ مدارسی که با آیندهنگری ساخته شدند تا نسلهای آینده و قرنهای بعد نیز از آن بهرهمند شوند. این نیز نوعی نوآوری و خدمت ماندگار است.
خدمات حوزوی و انقلابی ایشان نیز برای همگان روشن است. در تدوین قانون اساسی نقش مهمی داشتند. خود من در آن جلسات حضور داشتم و به یاد دارم که مرحوم آیتالله بهشتی و ایشان از شخصیتهای بسیار اثرگذار آن مجموعه بودند.
همچنین نباید نقش بزرگ ایشان در نگارش «تفسیر نمونه» را دستکم گرفت. این تفسیر در زمانی نوشته شد که جامعه نیازمند تفسیری فارسی، روان و متناسب با پرسشها و نیازهای نسل جوان بود.
تفسیر المیزان، اثری عظیم و ماندگار است، اما به زبان عربی نوشته شده است. ابتکار آیتالله مکارم آن بود که با الهام از آن اثر بزرگ و بهرهگیری از دیگر منابع، طی حدود پانزده سال، تفسیری جامع و روزآمد فراهم آورد؛ تفسیری که بعدها به زبان عربی نیز منتشر شد و امروز حتی نویسندگان عربزبان نیز به آن مراجعه میکنند.
خداوند متعال توفیقات فراوانی به ایشان عنایت فرموده است. اکنون ایشان حدود یک قرن از عمر پربرکت خویش را پشت سر گذاشتهاند؛ چراکه متولد سال ۱۳۰۵ شمسی هستند و اکنون در سال ۱۴۰۵ قرار داریم.
اگر آثار ایشان را بررسی کنیم، میبینیم تقریباً به تعداد سالهای عمرشان، کتاب یا رسالهای از خود به یادگار گذاشتهاند. «ذلِکَ فَضْلُ اللَّهِ یُؤْتِیهِ مَنْ یَشاءُ».
از خداوند متعال مسئلت داریم وجود ایشان و سایر مراجع عظام و بزرگان حوزه را برای اسلام و مسلمین محفوظ بدارد، و حوزههای علمیه و کشور اسلامی ما را از هرگونه بلا و آسیب مصون فرماید.
و السلام علیکم و رحمة الله و برکاته.
منبع: حوزه