به گزارش روابط عمومی جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، آیتالله محمدمهدی شبزندهدار در دیدار علیرضا زاکانی شهردار تهران و جمعی از معاونانش که در سالن جلسات شورای عالی حوزههای علمیه در شهر قم برگزار شد با تأکید بر لزوم برنامهریزی هدفمند در نظام اسلامی، اظهار کرد: هرگونه برنامهریزی بهطور طبیعی باید مبتنی بر اهداف مشخص و تعریفشده باشد؛ بدین معنا که ابتدا اهداف کلان ترسیم میشود و سپس برای تحقق آن اهداف، برنامهریزی و فعالیت صورت میگیرد.
دبیر شورای عالی حوزه های علمیه با بیان اینکه حکومت اسلامی و دولت کریمه اسلامی نیز از این قاعده مستثنی نیستند، افزود: باید بهصورت دقیق روشن شود که نظام اسلامی چه اهدافی را دنبال میکند و بر اساس همان اهداف، سیاستگذاری و اقدام عملی انجام گیرد.
شیوه اسلام و اهلبیت(ع) در تبیین اهداف
آیتالله شبزندهدار در ادامه به شیوه اسلام و اهلبیت علیهمالسلام در بیان معارف و اهداف اشاره کرد و گفت: یکی از روشهای تربیتی اسلام آن است که معارف، احکام و آرمانهای بلند را گاه در قالب دعا بیان میکند؛ بهگونهای که در عین ایجاد توجه قلبی، انس با خداوند متعال و تقویت حالت دلدادگی به حق تعالی، هدایت به سوی آرمانها و معارف الهی نیز صورت میگیرد.
دبیر شورای عالی حوزههای علمیه با اشاره به دعای شریف افتتاح که در آستانه ماه مبارک رمضان قرائت میشود، اظهار داشت: در این دعا، معارف بسیار عمیق و گستردهای در قالب نیایش مطرح شده است. یکی از فرازهای مهم این دعا چنین است: «اللهم انا نرغب الیک فی دولة کریمة…»؛ در این فراز، مؤمنان از خداوند متعال درخواست برپایی «دولت کریمه» میکنند.
دولت کریمه؛ فراتر از عبادت فردی
عضو جامعه مدرسین حوزه علمیه قم با تأکید بر اینکه مفهوم دولت کریمه صرفاً ناظر به عبادات فردی همچون نماز و روزه نیست، گفت: دعای افتتاح به ما میآموزد که دین تنها به عبادات ظاهری محدود نمیشود، بلکه جامعه اسلامی نیازمند حکومتی است که بتواند زمینه تحقق آرمانهای الهی را فراهم سازد.
عضو فقهای شورای نگهبان تصریح کرد: در این دعا، هشت ویژگی برای دولت کریمه اسلامی بیان شده است که نشان میدهد چنین حکومتی باید واجد شاخصههای مشخص و راهبردی باشد. این دعا در واقع آموزش میدهد که مؤمنان باید «رغبت» و میل عمیق به تحقق چنین حکومتی داشته باشند؛ رغبتی که صرفاً یک تمایل سطحی نیست، بلکه خواستی جدی و عمیق برای استقرار نظامی الهی است.
عزت اسلام و مسلمین؛ هدف محوری دولت کریمه
آیتالله شبزندهدار با اشاره به اهداف اساسی دولت کریمه اظهار داشت: در پرتو چنین حکومتی، اسلام عزیز میشود و جلوهای درخشان در نگاه جهانیان پیدا میکند؛ بهگونهای که مردم جهان بگویند این چه حکومتی است که توانسته میان تأمین رفاه دنیوی و سعادت اخروی جمع کند.
دبیر شورای عالی حوزه های علمیه ادامه داد: یکی از مهمترین کارکردهای دولت کریمه آن است که اسلام را در منظر عالمیان عزیز گرداند و مسلمانان را نیز در سایه این حکومت به عزت برساند. در چنین شرایطی، جامعه اسلامی از عزت اسلام و عزت مسلمین احساس سربلندی و خرسندی خواهد کرد.
جمع میان دنیا و آخرت در حکمرانی اسلامی
آیت الله شب زنده دار در ادامه تأکید کرد: دولت کریمه باید بهگونهای عمل کند که هم رفاه و کرامت دنیوی مردم تأمین شود و هم مسیر سعادت ابدی آنان هموار گردد. تحقق این جمع میان دنیا و آخرت، از شاخصههای اساسی حکمرانی اسلامی و از مطالبات اصلی مطرحشده در دعای افتتاح است.
این استاد حوزه علمیه خاطرنشان کرد: بر همین اساس، برنامهریزی در حکومت اسلامی باید با نگاه به این اهداف متعالی و با الهام از معارف دینی صورت گیرد تا جامعه اسلامی به جایگاه شایسته خود دست یابد.
حکومت اسلامی؛ زمینهساز عزت مؤمنان و خواری منافقان
آیتالله شبزندهدار با تبیین اهداف حکومت اسلامی بر اساس مضامین دعای شریف افتتاح، تأکید کرد: حکومت اسلامی باید بهگونهای عمل کند که نفاق و منافقان در نگاه جهانیان خوار و بیاعتبار شوند و مسیر حقانیت و طاعت الهی بهروشنی نمایان گردد.
دبیر شورای عالی حوزه های علمیه با اشاره به فرازهایی از دعای افتتاح، اظهار داشت: در حکومت اسلامی، خداوند منافقان را در منظر مردم ذلیل و رسوا میکند و این خود نشانهای از حقانیت آن مسیر است. چنین حکومتی راه صحیح را از نادرست متمایز میسازد و زمینه رسوایی جریان نفاق را فراهم میآورد.دعوت عمومی به طاعت الهی؛ ویژگی دولت کریمه
آیتالله شبزندهدار با اشاره به فراز «وَاجْعَلْنَا فِیهَا مِنَ الدُّعَاةِ إِلَی طَاعَتِکَ» تصریح کرد: یکی از ویژگیهای دولت کریمه آن است که شرایطی فراهم میآورد تا آحاد جامعه مردم را به فرمانبرداری از خداوند دعوت کنند. در سایه حکومت اسلامی، زمینهای ایجاد میشود که همگان بهصورت عمومی و فراگیر، طاعت الهی را برگزینند و دیگران را نیز به این مسیر فراخوانند.
دبیر شورای عالی حوزههای علمیه ادامه داد: در ادامه این دعا آمده است «وَ الْقَادَةِ إِلَی سَبِیلِکَ»؛ یعنی از خداوند میخواهیم که ما را از رهبران و هدایتگران به سوی راه خود قرار دهد. مقصود آن است که مسئولان و فعالان اجتماعی، مردم را به سوی سبیلالله، یعنی راهی که به رضوان و قرب الهی منتهی میشود، هدایت کنند.
کرامت دنیا و آخرت؛ ثمره تحقق حکومت اسلامی
عضو فقهای شورای نگهبان با اشاره به فراز «وَ تَرْزُقْنَا بِهَا کَرَامَةَ الدُّنْیَا وَ الْآخِرَةِ» خاطرنشان کرد: در پرتو چنین حکومتی، کرامت و عزت دنیوی نصیب جامعه اسلامی میشود؛ به این معنا که امت اسلامی در نگاه جهانیان بزرگ و محترم شمرده شود. افزون بر آن، کرامت اخروی نیز برای مؤمنان تضمین خواهد شد. بر اساس این مضامین، برنامهریزیها و فعالیتهای اجرایی کشور باید در همین مسیر تنظیم شود و همه اقدامات در چارچوب تحقق این اهداف صورت گیرد.
لزوم توجه به ظرایف فرهنگی در اجرای برنامهها
عضو جامعه مدرسین حوزه علمیه قم با اشاره به برخی برنامههای فرهنگی، گفت: اصل مسجدمحوری و ایجاد جاذبه برای نوجوانان و جوانان امری صحیح و ضروری است و از سوی مسئولان نیز مورد تأکید قرار گرفته است، اما در اجرای این سیاستها باید به ظرایف و حساسیتهای شرعی و فرهنگی توجه کامل داشت.
آیت الله شب زنده دار افزود: گاهی ممکن است با نیت خیر و هدفی درست، اقداماتی صورت گیرد که به دلیل بیتوجهی به برخی ظرایف، نتایج نامطلوبی در پی داشته باشد. بهعنوان نمونه، در برخی نشستها پیشنهاد شده است که برای افزایش جاذبه مساجد، از پخش موسیقی استفاده شود؛ در حالیکه در روایات اسلامی، از پخش موسیقی از منارههای مساجد بهعنوان یکی از نشانههای انحراف و فساد اجتماعی یاد شده است.
هشدار نسبت به اختلاط برنامههای دینی با امور شبههناک
این استاد حوزه علمیه با اشاره به برخی تغییرات در رسانههای دینی تصریح کرد: بسیاری از متدینان، شبکههایی همچون شبکه قرآن و معارف سیما را مأمنی مطمئن و خالی از شبهه میدانستند، اما در مواردی برای افزایش جذابیت، برخی عناصر نامتناسب به این فضا افزوده شده که موجب نگرانی مؤمنان شده است. باید مراقب بود که به بهانه ایجاد جاذبه دچار «خلط عمل صالح با امر ناصالح» نشویم، چراکه قرآن کریم نسبت به این مسئله هشدار داده است و مسئولان فرهنگی باید با دقت و حساسیت بیشتری در این عرصه عمل کنند.
عضو فقهای شورای نگهبان در ادامه خاطرنشان کرد: تحقق اهداف متعالی حکومت اسلامی نیازمند پایبندی دقیق به مبانی دینی و پرهیز از هرگونه اقدام شتابزده یا غیرمنطبق با موازین شرعی است.
ضرورت حفظ مرجعیت تخصصی حوزههای علمیه در امور دینی
آیتالله شبزندهدار با تأکید بر جایگاه تاریخی و دینی حوزههای علمیه تصریح کرد: بخشی از مسئولیتها و کارکردها ذاتاً بر عهده حوزههای علمیه است و مردم نیز این امور را از این نهاد مطالبه میکنند، از اینرو، نباید بهگونهای عمل شود که این وظایف به نهادها یا دستگاههای دیگر واگذار شود.
وی با اشاره به ظرافتهای موجود در تقسیم مسئولیتهای فرهنگی و دینی افزود: اگر در این زمینه دقت لازم صورت نگیرد، ممکن است بهتدریج جایگاه حوزههای علمیه تضعیف شده و نقش مرجعیتی آنها در جامعه کمرنگ شود. حفظ حدود و ثغور مسئولیتها میان نهادهای مختلف، نیازمند توجه عمیق و آیندهنگرانه است.رویج اخلاق و تعمیق آموزههای دینی از رسالتهای اصلی روحانیت است
دبیر شورای عالی حوزههای علمیه با بیان اینکه نشر معارف اسلامی، ترویج اخلاق و تعمیق آموزههای دینی از رسالتهای اصلی روحانیت است، اظهار داشت: اگر در برگزاری محافل و مجالس دینی، نقش روحانیون، طلاب و فضلای حوزه به حاشیه رانده شود و بهتدریج از آنان برای سخنرانی و تبیین معارف دعوت نشود، این روند در بلندمدت آثار نامطلوبی بههمراه خواهد داشت. ممکن است در ظاهر، برخی برنامهها صرفاً شکل و قالب مناسبی داشته باشند، اما بیتوجهی به جایگاه تخصصی روحانیت در تبیین معارف میتواند به تغییر تدریجی کارکردهای اصیل این نهاد بینجامد.
توجه امام خمینی(ره) به صیانت از جایگاه روحانیت
عضو فقهای شورای نگهبان با اشاره به دیدگاههای امام خمینی(ره) خاطرنشان کرد: امام راحل نسبت به این ظرایف توجه ویژه داشتند و بر حفظ جایگاه اختصاصی روحانیت تأکید میکردند. از جمله اینکه تصریح داشتند جایگاه امام جماعت نباید به افراد غیرروحانی سپرده شود؛ هرچند عدالت، شرط صحت امامت جماعت است، اما فراتر از شرایط فقهی، صیانت از نهاد روحانیت و مرجعیت دینی نیز اهمیت دارد. از منظر امام خمینی(ره)، روحانیت باید کارکرد، عظمت و مرجعیت تاریخی خود را حفظ کند؛ جایگاهی که ریشه در قرآن کریم و سیره اهلبیت(ع) دارد.
این عضو جامعه مدرسین حوزه علمیه قم با استناد به آیه «وَمَا کَانَ ٱلۡمُؤۡمِنُونَ لِیَنفِرُواْ کَآفَّةࣰۚ فَلَوۡلَا نَفَرَ مِن کُلِّ فِرۡقَةࣲ مِّنۡهُمۡ طَآئِفَةࣱ لِّیَتَفَقَّهُواْ فِی ٱلدِّینِ وَلِیُنذِرُواْ قَوۡمَهُمۡ إِذَا رَجَعُوٓاْ إِلَیۡهِمۡ لَعَلَّهُمۡ یَحۡذَرُونَ» اظهار داشت: بر اساس این آیه شریفه، همه مؤمنان نمیتوانند برای فراگیری عمیق معارف دینی کوچ کنند، بلکه باید گروهی بهصورت تخصصی و ژرفنگرانه به تفقه در دین بپردازند. مفهوم «تفقه» در دین، صرفاً به آموزش سطحی محدود نمیشود، بلکه ناظر به فهم عمیق و دقیق معارف الهی است. از اینرو، حوزههای علمیه با چنین رسالتی شکل گرفتهاند و استمرار این نقش، برای حیات دینی جامعه ضروری است.
آیتالله شبزندهدار در بخش دیگری از سخنان خود با بیان اینکه آرزوی همه مؤمنان جلب رضایت الهی و خشنودی حضرت بقیةالله(عج) است، گفت: طبیعی است که هر شیعه و محبّ اهلبیت(ع) چنین آرزویی را در دل داشته باشد.
وی در ادامه به نامهای از امام محمد تقی(ع) خطاب به علی بن مهزیار اشاره کرد و افزود: در این نامه، امام جواد(ع) ضمن تقدیر از علیبنمهزیار، دعاهایی را بیان میکنند که از عالیترین مراتب معنوی حکایت دارد. همچنین حضرت در این نامه پنج معیار را بهعنوان ملاک رضایت خود برمیشمارند. امام جواد(ع) در این نامه تأکید میکنند که علیبنمهزیار در انجام وظایف، چنان کوشا باش که میان شب و روز و سرما و گرما تفاوتی قائل نباشی و با اخلاص کامل به تکلیف خود عمل کن.
نظارت امام معصوم(ع) بر اعمال مؤمنان
آیتالله شبزندهدار با اشاره به بخش دیگری از این نامه افزود: امام(ع) تصریح میکنند که ویژگیها و اقدامات علیبنمهزیار بر ایشان پوشیده نبوده است. این بیان، ناظر به اعتقاد شیعه درباره اشراف و احاطه علمی امام معصوم(ع) است؛ مقامی که به اذن الهی برای آنان مقرر شده است.
وی در ادامه با اشاره به روایات اسلامی خاطرنشان کرد: بر اساس برخی روایات، اعمال بندگان در روزهای دوشنبه و پنجشنبه به محضر امام زمان(عج) عرضه میشود. از اینرو، توجه به کیفیت اعمال و انجام دقیق وظایف دینی، ضرورتی همیشگی برای مؤمنان بهشمار میرود.
تبیین معیارهای نصرت ولایت در پرتو نامه تاریخی به علی بن مهزیار(ع)
آیتالله شبزندهدار با اشاره به روایتی از امام محمدتقی(ع)، به تشریح شاخصهای یاری امام و معیارهای مورد انتظار اهلبیت(ع) از پیروان و کارگزاران خود پرداخت و تأکید کرد: این معیارها امروز نیز در عصر امام مهدی(عج) جاری و ساری است.
وی با نقل روایتی تاریخی اظهار داشت: یکی از راویان نقل میکند که نامهای از سوی امام جواد(ع) خطاب به «علی بن مهزیار» صادر شد که به خط مبارک آن حضرت نگاشته شده بود. متن این نامه با «بسمالله الرحمن الرحیم» آغاز میشود و حضرت در خطاب به علی بن مهزیار میفرمایند: «یا علی، أحسن الله جزاک؛ خداوند پاداش تو را نیکو گرداند، و أسکنک جنته؛ تو را در بهشت خویش جای دهد، و منعک من الخزی فی الدنیا و الآخرة؛ و تو را از خواری دنیا و آخرت حفظ کند، و حشرک الله معنا؛ و در قیامت تو را با ما محشور سازد.» این تعبیرات نشاندهنده جایگاه رفیع مخاطب نامه است، امام جواد(ع) در ادامه میفرمایند که «قد بلوتک و خبرتک»؛ تو را آزموده و تجربه کردهام.
پنج معیار اساسی در ارزیابی یاران امام
دبیر شورای عالی حوزه های علمیه در ادامه به پنج شاخص مهمی که امام جواد(ع) در این نامه برشمردهاند اشاره کرد:
۱. نصیحت و خیرخواهی برای امامت و مردم و دلسوزی صادقانه در قبال امام و جامعه اسلامی؛
۲. سعه در اطاعت و فرمانبرداری و اطاعت گسترده و بیچونوچرا از دستورات امام؛
۳. خدمتگزاری خالصانه و تلاش مستمر در خدمت به امام و بندگان خدا؛
۴. توقیر و بزرگداشت جایگاه امامت و حفظ حرمت و شأن امام در رفتار و گفتار؛
۵. قیام به وظایف واجب و اقدام عملی و مسئولانه در انجام تکالیف شرعی و اجتماعی.
وی تصریح کرد: امام جواد(ع) پس از بیان این شاخصها، با تعبیری کمنظیر میفرمایند که امیدوارم در این ارزیابی صادق باشم و سپس دعا میکنند: «جزاک الله جنات الفردوس نزلاً»؛ خداوند بهشت فردوس را منزلگاه تو قرار دهد.
آگاهی امام از عملکرد یاران
آیتالله شبزندهدار با اشاره به بخش دیگری از این نامه افزود: حضرت تأکید میفرمایند که «فما خفی علیّ مقامک و لا خدمتک»؛ هیچیک از مواضع، عملکردها و خدمات تو بر من پوشیده نیست؛ «ولا خدمتک فی الحرّ و البرد و اللیل و النهار»؛ تلاشهای تو در گرما و سرما و شب و روز از دید من مخفی نمانده است.
وی این فراز را نشانهای روشن از نظارت و اشراف امام بر عملکرد یاران دانست و گفت: ائمه اطهار(ع) چنین روحیهای را میپسندند؛ اینکه خدمتگزاران دین، شب و روز و گرما و سرما نشناسند و خدمت به اسلام و مردم را محدود به ساعات اداری نکنند. اگرچه انجام وظیفه در حد تکلیف، ترک حرام نیست، اما مطلوب امامان معصوم(ع) تلاش مضاعف و مجاهدت خستگیناپذیر در مسیر خدمت است.
استمرار این معیارها در عصر امام عصر(عج)
آیتالله شبزندهدار با بیان اینکه نور اهلبیت(ع) واحد است و اهداف آنان تفاوتی ندارد، خاطرنشان کرد: همان انتظاراتی که امام جواد(ع) از یاران خود داشتند، امروز نیز از سوی حضرت ولیعصر(عج) مطرح است؛ بلکه با توجه به شرایط کنونی و برپایی نظام اسلامی، مسئولیتها سنگینتر از گذشته است.
دعای پایانی امام جواد(ع)
وی به دعای پایانی امام جواد(ع) اشاره کرد که میفرمایند: از خداوند میخواهم هنگامی که خلایق را در روز قیامت گرد میآورد، پاداش و رحمتی عظیم به تو عطا فرماید؛ پاداشی که موجب غبطه دیگران گردد. سپس میافزایند: «إنه سمیع الدعاء»؛ همانا خداوند شنونده دعاهاست. دعای امام معصوم بیتردید مورد اجابت الهی قرار میگیرد و این خود بیانگر عظمت مقام خدمت خالصانه در مکتب اهلبیت(ع) است.
تأکید بر نظارت الهی و مسئولیتپذیری در انجام وظایف
آیتالله شبزندهدار با اشاره به مضامین «تقدیرنامه» امام جواد(ع)، این متن را سرشار از آموزههای راهبردی برای زندگی فردی و اجتماعی مؤمنان دانست و اظهار کرد: این نامه برای ما درسهای متعددی دارد؛ نخست آنکه معیارها و ملاکهای مورد انتظار از انسان مؤمن را بهروشنی تبیین میکند و نشان میدهد اولیای الهی از ما چه انتظاری دارند.
عضو فقهای شورای نگهبان افزود: دومین نکته مهم آن است که انسان باید توجه داشته باشد هیچیک از اعمال او، چه کوچک و چه بزرگ، از نگاه اولیای الهی پنهان نیست. این توجه، خود زمینهساز اصلاح رفتار و تقویت احساس مسئولیت در قبال وظایف فردی و اجتماعی است.
جهاد در حد توان؛ سرمایهگذاری برای نتایج ابدی
دبیر شورای عالی حوزههای علمیه با تأکید بر مفهوم جهاد در عرصه انجام وظایف تصریح کرد: جهاد به معنای بهکارگیری همه توان، امکانات و ظرفیتهای انسان در مسیر هدف الهی است. هر کس باید در حد وسع خود تلاش کند و کوتاهی نورزد.
عضو جامعه مدرسین حوزه علمیه قم خاطرنشان کرد: نتایج چنین مجاهدتی تنها به آثار دنیوی محدود نمیشود، بلکه برکات و ثمرات بلندی در دنیا و آخرت به همراه دارد. دعاها و بشارتهایی که در این زمینه از سوی معصومان(ع) وارد شده، بهگونهای است که اگر انسان با دقت در آنها تأمل کند، نگاهش به زندگی متحول میشود.
این استاد حوزه علمیه افزود: همانگونه که افراد برای دستیابی به موقعیتهای شغلی بهتر، درآمد بالاتر و رفاه بیشتر برنامهریزی میکنند، شایسته است با یک محاسبه عقلانی بیندیشند که زندگی دنیا کوتاه و گذراست، اما حیات اخروی ابدی و همیشگی است. بنابراین چرا انسان برای رسیدن به مقامات معنوی و سعادت جاودانه برنامهریزی نکند؟
ماههای شعبان و رمضان؛ فرصت جهش معنوی
آیتالله شبزندهدار با اشاره به فرارسیدن ماه رمضان گفت: این ایام، سکوی پرش انسان در مسیر تعالی است و خداوند متعال این فرصتها را برای رشد و ارتقای معنوی بندگان قرار داده است.
وی در ادامه با تبیین مفهوم «سال» در معارف اسلامی اظهار داشت: در فرهنگ اسلامی چند نوع سال قابل تعریف است. نخست، سال هجری که مبدأ آن هجرت پیامبر اکرم(ص) از مکه به مدینه است و معیار تقویم رسمی مسلمانان به شمار میآید.
رمضان؛ مبدأ سال سلوک معنوی
عضو جامعه مدرسین حوزه علمیه قم افزود: افزون بر سال هجری، «سال سلوک» نیز مطرح است که مبدأ آن ماه مبارک رمضان است. در دعاهای آغاز ماه رمضان نیز به این معنا اشاره شده و از خداوند درخواست میشود که این سال را برای انسان، سالی مبارک و سرشار از رشد معنوی قرار دهد.
وی توضیح داد: از رمضان تا رمضان آینده، دورهای یکساله برای برنامهریزی سلوک معنوی انسان است؛ دورهای برای تقرب به خداوند متعال، پالایش از صفات ناپسند، آراستهشدن به فضایل اخلاقی و تعمیق معرفت نسبت به خداوند، اولیای الهی و اسلام است.
لیلةالقدر؛ آغاز سال تقدیر انسان
عضو فقهای شورای نگهبان در ادامه به مفهوم «سال تقدیر» اشاره کرد و گفت: در کنار سال هجری و سال سلوک، سال دیگری نیز وجود دارد که مبدأ آن لیلة القدر است. در شبهای قدر، مقدرات یکساله انسان رقم میخورد.
وی با بیان اینکه در روایات، شب قدر بهصورت دقیق تعیین نشده و میان شبهای نوزدهم، بیستویکم و بیستوسوم ماه رمضان مردد دانسته شده است، افزود: این ابهام خود دارای حکمت است تا مؤمنان هر سه شب را قدر بدانند و به عبادت و احیا بپردازند.
این استاد حوزه علمیه تأکید کرد: از یک شب قدر تا شب قدر سال آینده، مقدرات انسان تعیین میشود و از همین رو، احیا، دعا و راز و نیاز در این شبها اهمیت ویژهای دارد؛ چرا که انسان از خداوند میخواهد سرنوشت او را به بهترین شکل مقدر فرماید.
آیتالله شبزندهدار در پایان تصریح کرد: بهرهگیری صحیح از فرصت ماه رمضان و شبهای قدر میتواند مسیر یکسال آینده انسان را در جهت خیر، برکت و تعالی معنوی رقم بزند.
منبع: حوزه