08 اسفند 1398 ساعت 02:31

یادداشت ذیل توسط حجت الاسلام حسین بغدادی،مدرس و دانش آموخته حوزه علمیه قم و حجت الاسلام دانیال ادیب، دانش آموخته حوزه علمیه قم پیرامون بیانیه گام دوم انقلاب و جهت انتشار در ویژه نامه نهمین اجلاسیه منطقه ای جامعه مدرسین حوزه علمیه قم و علمای استان های اصفهان، مرکزی و چهارمحال و بختیاری آماده و منتشر شده است که متناسب با موضوع در اینجا به بازنشر آن پرداخته شده است.

 


جایگاه شناسی بیانیه گام دوم در هندسه فکری مقام معظم رهبری

1. نظام فکری مقام معظم رهبری در دو ساحت بنیادین و راهبردی

وظیفه اصلی رهبرانقلاب اسلامی آن است که با توجه به مطالب بنیادین دین اسلام و کشاندن آن‌ها به عرصه عمل و اقدام اجتماعی، به مدیریت و هدایت مصداقی نهادها، قشرها و گروه‌های مختلف جامعه پرداخته و آن‌ها را به سمت کلان آرمان و هدف انقلاب اسلامی هدایت کند؛ می‌توان نام این ساحت و رویکرد خاص را بعد راهبردی اندیشه  نامید.

اما در ساحت بنیادین اندیشه، هر متفکر اسلامی به تبیین دستگاه وار جهانبینی و ایدئولوژی اسلامی می پردازد، از مقام معظم رهبری یک مقاله منسجم در موضوع توحید وجود دارد که به زیبایی ترسیمی از تفکر بنیادین ایشان با محوریت توحید را نشان می‌دهد، «روح توحید نفی عبودیت غیر خدا» نام این مقاله است که فشرده ای از طرح کلی اندیشه اسلامی در قرآن را ترسیم می‌کند. تمرکز ما در این نوشتار برساحت راهبردی اندیشه های ایشان است.

در ساحت اندیشه‌های راهبردی باید «تمدن» را محور کلان نظام فکری آقا دانست، در واقع نظام تفکر راهبردی امام و آقا امتداد و بسط اندیشه‌های بنیادین ایشان در مصادیق امروزین می‌باشد که نیازهای روز اسلام و اقامه امر اهل بیت ع در عصر حاضر در گرو فهم چنین لایه ای از اندیشه رهبران جبهه حق می‌باشد. پس همان طور که توحید محور اساسی تمام اندیشه‌های بنیادین امام و آقا است، بسط نهایی توحید در دنیا که خود را به شکل تمدن متجلی می‌نماید محور اندیشه های راهبردی امامین انقلاب است و در یک کلام می‌توان گفت تمدن تنزیل دین در مستوای تدبیر جامعه بشری است.

کلان ترین اهداف اسلام در نگاه مقام معظم رهبری و نسبت توحید و تمدن به عنوان محورهای تفکر بنیادین و راهبردی در سخنرانی زیر بطور منسجم خلاصه شده است:

« حفظ انقلاب به معناى حفظ وضع موجود نيست. چرا؟ چون انقلاب در ذات يك حركت پيشرونده است، آن هم پيشرفت پرشتاب. به كجا؟ به سمت هدفهاى ترسيم شده. هدفها عوض نميشوند. اين اصول و ارزشهائى كه بر روى آن بايستى ايستادگى كرد و براى آن جان داد، اصول و ارزشهائى هستند كه در اهداف، مشخص شده‏اند؛ هدف نهایی تعالی و تکامل و قرب الهی است. هدف پایین تر از آن انسان سازی است. هدف پایین تر از آن ایجاد جامعه اسلامی است ... این ها اهداف هستند، این اهداف عوض نشدنی است.»(1390/04/13)

2. «تـمدن زمینه سازظهور»؛ هدف راهبردی رهبران انقلاب

گفتمان سازی بحث تمدن و بیان کامل مراحل پنج گانه آن برای اولین بار در سال 1379 توسط مقام معظم رهبری چنین آغاز گردید:

«مطلب اوّل این است که خط کلّی نظام اسلامی چیست؟ اگر بخواهیم پاسخ این سؤال را در یک جمله ادا کنیم، خواهیم گفت خط کلّی نظام اسلامی، رسیدن به تمدن اسلامی است. این یک پاسخ کلّی و قابل توضیح و تشریح است... سرنوشت حتمى عبارت است از اين‏كه تمدّن اسلامى يك بار ديگر بر مجموعه‏ى عظيمى از دنيا، پرتوِ خود را بگستراند. نه به معناى اين‏كه لزوماً نظام سياسىِ اسلامى در نقاط ديگر جهان هم قبل از عصر ظهور گسترش پيدا كند؛ نه. معنايش اين نيست؛ بلكه تمدّن بر اساس يك فكر جديد، يك حرف جديد، يك نگاه جديد به مسائل بشر و مسائل انسانيت و علاج دردهاى انسانيت است؛ يك زبان نويى است كه دلهاى نسلهاى نوى انسان و قشرهاى محروم جوامع گوناگون، آن زبان را مى‏فهمند و درك مى‏كنند. به معناى رساندن يك پيام است به دلها، تا بتدريج در ميان جوامع مختلف گسترش و رشد پيدا كند.»(1379/07/14)

پس از این سخنرانی و در حدود دو ماه بعد در دیدار با کرگزاران نظام برای اولین بار مراحل پنج گانه رسیدن به تمدّن اسلامی را مطرح می‌کنند که خلاصه آن چنین می باشد:

« اين يك فرايند طولانى و دشوارى دارد و شروعش از انقلاب‏ اسلامى است. ... انقلاب آنجايى است كه پايه‏هاى غلطى برچيده مى‏شود و پايه‏هاى درستى به جاى آن گذاشته مى‏شود. اين قدمِ اوّل است. انقلاب كه تحقّق پيدا كرد، بلافاصله بعد از آن، تحقّق نظام‏ اسلامى است. نظام‏ اسلامى، يعنى طرح مهندسى و شكل كلّى اسلامى را در جايى پياده كردن. ... بعد از آنكه نظام‏ اسلامى پيش آمد، نوبت به تشكيل دولت‏ اسلامى به معناى حقيقى مى‏رسد؛ يا به تعبير روشن‏تر، تشكيل منش و روش دولتمردان يعنى ماها به گونه‏ى اسلامى؛ چون اين در وهله‏ى اول فراهم نيست؛ بتدريج و با تلاش بايد به وجود آيد. ..... مرحله‏ى چهارم كه بعد از اين است كشورِ اسلامى است.... از اين مرحله كه عبور كنيم، بعد از آن، دنياى اسلامى است. از كشور اسلامى مى‏شود دنياى اسلامى درست كرد. الگو كه درست شد، نظايرش در دنيا به وجود مى‏آيد. ما در كدام مرحله‏ايم؟ ما در مرحله‏ى سوّميم؛ ما هنوز به كشور اسلامى نرسيده‏ايم.»(1379/09/12)

این پنج مرحله کلان ترین نقشه تحقق اهداف اسلامی و مسیر راهبردی آن است که در سالیان متعدد مورد تاکید و تصریح ایشان تا به امروز قرار گرفته است که به عنوان نمونه به یکی از سخنان سال‌های اخیر ایشان که دارای نکات جدید و مهمی است اشاره می‌کنیم:

«انقلاب مراحلی دارد؛ ... حرکت انقلابی، نظام انقلابی، دولت انقلابی، جامعه‌ی انقلابی؛ ... ، آن‌وقت زمینه برای ایجاد تمدّن انقلابی و اسلامی به وجود می‌آید. حالا من تعبیر به «انقلابی» کردم؛ به جای کلمه‌ی«انقلابی» میتوانید کلمه‌ی «اسلامی» بگذارید؛ یعنی دولت اسلامی، جامعه‌ی اسلامی، تمدّن اسلامی؛ این مراحلی است که وجود دارد.»(1397/03/07)

هدف رهبری امام و آقا بسان انبیا و اولیاء معصوم علیهم السلام بسط توحید در تمام ابعاد حیات انسانی است. البته عصری که ما در آن به سر می‌بریم ویژگی خاصی نیز دارد که به این بسط توحید در زندگی اجتماعی بشر رنگ و بویی ویژه می‌بخشد، چراکه در عصر غیبت امام معصوم، بسط حقیقی توحید در جامعه باید منتهی به زمینه سازی ظهور حضرت حجت عج گردد، لذاست که بسط توحید در اجتماع و مساله تمدن سازی پیوندی ریشه‌ای با زمینه سازی ظهور حضرت خواهند داشت.

« انقلاب اسلامى ايران با تأييد خداوند منان در سطح‏ جهان‏ در حال گسترش است، و ان شاء اللَّه با گسترش آن، قدرتهاى شيطانى به انزوا كشيده خواهند شد و حكومت‏ مستضعفان برپا و زمينه براى حكومت جهانى مهدى آخر الزمان- عجّل اللَّه تعالى فرجه الشريف و ارواحنا لتراب مقدمه الفداء- مهيا خواهد شد.»(صحيفه امام، ج‏15، ص 349)

حضرت امام در وصیت نامه الهی سیاسی خویش راهکار عملی زمنیه سازی ظهور را اتحاد تمدنی کشورهای اسلامی بیان می‌نمایند، معمولا حضرت امام از واژه تمدن استفاده نمی‌نماید بلکه همان محتوی را در غالب عباراتی مانند اتحاد همه جانبه کشور های اسلامی بیان می‌نمایند.

« و شما اى مستضعفان جهان و اى كشورهاى اسلامى و مسلمانان جهان بپاخيزيد و حق را با چنگ و دندان بگيريد و از هياهوى تبليغاتى ابرقدرت‌ها و عمّال سرسپرده‏ آنان نترسيد؛ و حكام جنايتكار كه دسترنج شما را به دشمنان شما و اسلام عزيز تسليم مى‏كنند از كشور خود برانيد؛ و خود و طبقات خدمتگزار متعهد، زمام امور را به دست گيريد و همه در زير پرچم پر افتخار اسلام مجتمع، و با دشمنان اسلام و محرومان جهان به دفاع برخيزيد؛ و به سوى يك دولت اسلامى با جمهوري‌هاى آزاد و مستقل به پيش رويد كه با تحقق آن، همه مستكبران جهان را به جاى خود خواهيد نشاند و همه مستضعفان را به امامت و وراثت ارض خواهيد رساند. به اميد آن روز كه خداوند تعالى وعده فرموده است.»(صحیفه امام، ج21، ص 448)

مقام معظم رهبری نیز چنین فرموده اند:

« اگر حرف شما ملت ایران پیش رفت، اگر شما توانستید پیروز شوید، به آن نقطه‌ی موعود برسید، آن وقت مسیر تاریخ عوض خواهد شد؛ زمینه‌ی ظهور ولىّ‌امر و ولىّ‌عصر (ارواحنا له الفداء) آماده خواهد شد؛ دنیا وارد یک مرحله‌ی جدیدی خواهد شد.»(1391/10/19)  

دراینجا زمینه سازی ظهور حضرت ولیّ عصرارواحنا له الفداء  متوقف بر رسیدن به نقطه موعود انقلاب شده است، که با توجه به توضیحات گذشته آن نقطه موعود همان «تمدّن نوین اسلامی» است.

همچنین زاویه نگاه ایشان به مساله مهدویت در فهم و تبین چرایی ضرورت تمدن برای زمنیه سازی ظهور بسیار راهگشا است.

« ما آن وقتى مى‏توانيم حقيقتاً منتظر به حساب بياييم كه زمينه را آماده كنيم. براى ظهور مهدى موعود (أرواحنا فداه) زمينه بايد آماده بشود؛ و آن عبارت از عمل كردن به احكام اسلامى و حاكميت قرآن و اسلام است. همان‏طور كه عرض كردم، فرموده‏اند: «و اللّه لتمحّصنّ» و «و اللّه لتغربلنّ»؛ اين تمحيص و اين امتحان بزرگ كه مريدان و شيعيان ولىّ‏عصر (أرواحنا فداه) با آن مواجه هستند، همان امتحان تلاش براى حاكميت اسلام است. براى حاكميت اسلام بايد كوشش كنيد؛ ملت بزرگ ما اين يك‏قدم را برداشتند.»(1370/11/30)

اکنون که اهمیت تحقق تمدن در عصر غیبت را تبیین نمودیم در ادامه به تبیین چگونگی تحقق این هدف خواهیم پرداخت.

3. هندسه فکری رهبر انقلاب در دو محور «اهداف – زمان» و جایگاه بیانیه در آن

  از ابتدا تا این قسمت بر روی تبیین اهداف انقلاب اسلامی و مراحل کلان آن متمرکزبودیم اما همه این مطالب فقط یک محور از هندسه فکری مقام معظم رهبری را تشکیل می‌دهد، محور دیگری که در ادامه به آن می پردازیم راهبردهای عملی برای تمدن سازی در بستر زمان است.

« این حرکت عظیم نظام اسلامی و حرکت به سمت آن آینده‌ی آرمانی - که ایجاد تمدّن اسلامی است ... این کاری که سر و کارش با نسل‌ها و قرن ها است، این را نباید با کارهای دفعی، جزئی و شعاری اشتباه کرد. این کاری است که باید گام به گام، هر گامی محکمتر از گام قبل، با نگاه دقیق نسبت به هر قدمی که برمی داریم و با دید نافذ نسبت به مسیری که طی می کنیم، همراه باشد.»(1379/07/14)

اکنون که مسیر رسیدن به این تمدن نوین اسلامی درقالب قرن ها قابل ترسیم است متوجه می شویم که چطور بازه ای چهل ساله را تنها یک گام از حرکت به سوی تمدن نوین اسلامی ترسیم نموده اند. پس نقشه کلان فکری و تمام سخنان ایشان را به طور عمده می‌توان در دو محور پی‌گرفت یکی سخنان مربوط به تبیین قله‌ها و مراتب آرمان‌ها و دیگری سخنان ناظر به تحقق عملی و زمانبندی هریک از آن آرمان‌ها. مقام معظم رهبری به این دو مولفه مهم که یکی اهداف و دیگری راهبردهای تحقق تدریجی و زمان‌مند آن اهداف‌اند به عنوان دو مولفه همیشگی در تمام شئون مدیریت انقلاب اشاره کرده‌اند:

« ما در سطوح مختلف تصميم‏گيرى و تصميم‏سازىِ نظام، وظيفه داريم به مسائل گوناگون كشور با نگاه كلان و جامع نگاه كنيم. ... آنچه ما تصوّر مى‏كنيم كه وظيفه‏ى ما است، وظيفه‏ى مجموعه‏ى مسئولان كشور است، وظيفه‏ى دولت جمهورى اسلامى است، اين است كه اين سه مؤلّفه‏ى بزرگ را براى همه‏ى تصميم‏گيرى‏ها و همه‏ى اقدامها در نظر داشته باشد:

مؤلّفه‏ى اوّل عبارت است از آرمان‌ها و اهداف نظام جمهورى اسلامى؛ كه اين اهداف و آرمان‌ها مطلقاً نبايستى از نظر دور بشود؛ كه آرمان نظام جمهورى اسلامى را مى‏شود در جمله‏ى كوتاهِ «ايجاد تمدّن اسلامى» خلاصه كرد. ...

مؤلّفه‏ى دوّم عبارت است از راه‏هايى كه ما را به اين اهداف مى‏رساند؛ راهبردهاى‏ عمومى و كلّى؛ .... [مولفه‌ی سوّم‏] واقعيّات، واقعيّات را هم بايد ديد؛ ... »(1392/06/14)

در اینجا با استفاده از یک نمودار به جمع بندی جایگاه بیانیه گام دوم در هندسه فکری ایشان خواهیم پرداخت

بالای صفحه